Askeri Suçlar

Askeri Suç Nedir?

Askeri suç; askerî hizmetin düzenli yürütülmesini, disiplinin korunmasını ve emir-komuta zincirinin devamını sağlamak amacıyla kanunda suç olarak tanımlanan fiildir.

Bir olayın askerî birlikte meydana gelmesi, tek başına askerî suç bulunduğu anlamına gelmez. Fiilin kanunda açıkça suç olarak düzenlenmesi ve suçun maddi ile manevi unsurlarının somut olayda gerçekleşmesi gerekir.

Askeri Suçların Özellikleri Nelerdir?

• Askerî hizmetin ve disiplinin korunmasını amaçlar.
• Bir kısmı yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilir.
• Emir-komuta ilişkisi suçun değerlendirilmesinde önem taşır.
• Ceza soruşturması yanında disiplin soruşturması da yürütülebilir.
• Sözleşme feshi, ayırma, sicil ve terfi sonuçları doğurabilir.
• Bazı suçlarda soruşturma izni alınması gerekir.
• Genel ceza hukuku kuralları ile özel askerî hükümler birlikte uygulanabilir.

Her Disiplin İhlali Askeri Suç mudur?

Hayır. Disiplin hukuku ile ceza hukuku birbirinden farklıdır. Bir davranış askerî disipline aykırı olduğu hâlde ceza hukuku anlamında suç oluşturmayabilir.

Örneğin üniforma kurallarına aykırılık, bazı hizmet kusurları veya belirli usul ihlalleri yalnızca disiplin cezasına konu olabilir. Buna karşılık firar, emre itaatsizlikte ısrar, üste hakaret veya üste fiilen taarruz gibi fiiller hem ceza hem de disiplin hukuku bakımından sonuç doğurabilir.

Aynı olay nedeniyle disiplin soruşturması yürütülmesi, kişinin ceza hukuku bakımından suçlu olduğunu göstermez. Her iki süreç kendi delilleri ve hukuki kuralları çerçevesinde değerlendirilir.

Sırf Askeri Suç Nedir?

Sırf askerî suçlar, yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilen ve asker olmayan kişiler bakımından uygulanması mümkün olmayan suçlardır. Bu suçların varlığı asker kişi statüsüne ve askerî hizmet ilişkisine bağlıdır.

Sırf askerî suçlara örnek olarak şunlar gösterilebilir:

• Firar,
• İzin tecavüzü,
• Emre itaatsizlikte ısrar,
• Hizmet sırasında işlenen bazı özel askerî suçlar.

Sırf askerî suç ayrımı, soruşturma izni ve uygulanacak usul bakımından önemlidir. Özellikle soruşturma iznine yapılan itirazın soruşturmayı durdurup durdurmayacağı bu ayrımla bağlantılı olarak değerlendirilebilir.

Askeri Suçlar Nelerdir?

Uygulamada en sık karşılaşılan askerî suçlar şunlardır:

• Firar ve izin tecavüzü,
• Yabancı ülkeye firar,
• Emre itaatsizlikte ısrar,
• Üste hakaret,
• Üste fiilen taarruz,
• Astına hakaret,
• Astına kötü muamele,
• Hizmetten sıyrılmak amacıyla hile yapmak,
• Kendini askerliğe elverişsiz hâle getirmek,
• Nöbet görevine ilişkin suçlar,
• Askerî eşyaya zarar verme veya kaybetme,
• Askerî sır ve belgeyle ilgili bazı suçlar.

Firar ve İzin Tecavüzü Suçu

Firar, asker kişinin kıtasından veya görevi gereği bulunması gereken yerden izinsiz olarak ayrılması ve kanunda belirtilen sürenin geçmesine rağmen geri dönmemesiyle oluşabilir.

İzin tecavüzünde ise kişi başlangıçta izin, istirahat veya hava değişimi alarak görev yerinden hukuka uygun şekilde ayrılır. Hukuka aykırılık, dönmesi gereken tarihten sonra kanuni süre içinde birliğine katılmamasıyla ortaya çıkar.

Her geç dönüş doğrudan firar suçu oluşturmaz. Sağlık sorunu, ulaşım imkânsızlığı, gözaltı, doğal afet veya kişinin iradesi dışında meydana gelen başka bir durum bulunuyorsa mazeretin belgelerle değerlendirilmesi gerekir.

Firar suçunun unsurları ve cezası hakkında ayrıntılı bilgi için askeri firar suçu ve cezası başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Emre İtaatsizlikte Israr Suçu

Emre itaatsizlikte ısrar suçu, emir-komuta düzeninin korunmasını amaçlayan temel askerî suçlardan biridir. Suçun oluşabilmesi için öncelikle hukuken geçerli, açık ve yerine getirilmesi mümkün bir emir bulunmalıdır.

Emrin personele bildirilmiş olması ve personelin emri yerine getirmemekte ısrar etmesi gerekir. Her emir tartışmasız biçimde hukuka uygun değildir. Açıkça suç teşkil eden veya hukuken yerine getirilmesi mümkün olmayan bir emrin uygulanmaması farklı değerlendirilir.

Dosyada emrin kim tarafından verildiği, içeriği, bildiriliş şekli, personelin cevabı ve emrin uygulanabilir olup olmadığı incelenmelidir.

Üste Hakaret Suçu

Üste hakaret suçu, askerî hiyerarşiyi ve üst-ast ilişkisini korumaya yöneliktir. Kullanılan sözün veya davranışın gerçekten hakaret niteliği taşıyıp taşımadığı olayın bütün koşullarıyla değerlendirilmelidir.

Sert eleştiri, tartışma sırasında söylenen sözler ve hakaret birbirinden farklıdır. Sözlerin hangi ortamda söylendiği, tanıkların bulunup bulunmadığı, hizmetle bağlantısı ve konuşmanın bütünü önem taşır.

Üste Fiilen Taarruz Suçu

Üste fiilen taarruz, askerî hiyerarşi bakımından ağır sonuçlar doğurabilen suçlardan biridir. Fiziksel temasın saldırı amacıyla gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, olayın başlangıcı ve tarafların davranışları
incelenmelidir.

Her fiziksel temas bu suçu oluşturmaz. İstem dışı temas, kavga sırasında savunma amacıyla yapılan hareket veya kaza sonucu gerçekleşen temas ile bilinçli saldırı birbirinden ayrılmalıdır.

Kamera kayıtları, sağlık raporları ve tanık ifadeleri bu tür dosyalarda önemli deliller arasındadır.

Astına Hakaret ve Astına Kötü Muamele Suçları

Üst konumundaki personelin asta yönelik davranışları da askerî ceza hukukunun konusu olabilir. Hakaret, fiziksel müdahale, sistematik baskı veya askerî hizmetin gerekleriyle açıklanamayan kötü davranışlar suç oluşturabilir.

Bununla birlikte her sert uyarı veya disiplin uygulaması kötü muamele değildir. Davranışın niteliği, süresi, amacı, mağdur üzerindeki etkisi ve askerî hizmetle bağlantısı birlikte değerlendirilmelidir.

Kendini Askerliğe Elverişsiz Hâle Getirme Suçu

Bu suçun oluşabilmesi için yalnızca yaralanma veya sağlık kaybının meydana gelmesi yeterli değildir. Kişinin askerlik hizmetinden kurtulmak amacıyla kasten hareket ettiğinin ortaya konulması gerekir.

Eğitim kazası, silah arızası, dikkatsizlik, iş kazası veya beklenmeyen bir olay sonucunda meydana gelen yaralanmalar her durumda bu suç kapsamında değerlendirilemez. Özellikle kast unsurunun somut delillerle ortaya konulması gerekir.

Hizmetten Sıyrılmak İçin Hile Yapmak

Asker kişinin görevi yapmamak amacıyla gerçeğe aykırı rapor, belge veya hileli davranış kullandığı iddiası bu suç kapsamında değerlendirilebilir.

Gerçek sağlık sorunu nedeniyle rapor alınması suç değildir. Sağlık kayıtlarının sahte veya yanıltıcı olup olmadığı, kişi ile raporu düzenleyen kişiler arasındaki bağlantı ve görevden kaçınma amacı birlikte
araştırılmalıdır.

Nöbet Görevine İlişkin Askeri Suçlar

Nöbet hizmeti askerî güvenliğin ve disiplinin temel unsurlarındandır. Nöbet yerini terk etmek, nöbet sırasında uyumak veya görevin gereklerine aykırı davranmak disiplin ve ceza hukuku bakımından sonuç doğurabilir.

Personelin görev saatleri, nöbet talimatı, sağlık durumu, görev teslim kayıtları ve olayın meydana geliş biçimi değerlendirilmeden yalnızca tutanağa dayanılarak sonuca gidilmemelidir.

Askeri Eşyaya Zarar Verme veya Kaybetme

Silah, mühimmat, askerî araç, cihaz veya diğer hizmet eşyasının kaybolması ya da zarar görmesi ceza sorumluluğu doğurabilir. Ancak kasıt, ihmal, teknik arıza ve üretim hatası birbirinden farklıdır.

Eşyanın kim tarafından teslim alındığı, nasıl muhafaza edildiği, meydana gelen hasarın nedeni ve personelin önleyebileceği bir durum bulunup bulunmadığı belirlenmelidir. Teknik konularda bilirkişi incelemesi önemli rol oynayabilir.

Askeri Suçlarda Soruşturma Nasıl Başlar?

Askerî suç soruşturmaları çoğunlukla şu işlemlerden biriyle başlar:

• Olay veya tespit tutanağı,
• İhbar veya şikâyet,
• Disiplin amirinin bildirimi,
• Birlik komutanlığının suç duyurusu,
• Cumhuriyet başsavcılığının tespiti.

Bazı askerî suçlarda Cumhuriyet savcılığının soruşturma yürütebilmesi için Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 kapsamında soruşturma izni alınması gerekir. Soruşturma izni usulü, suçun ve kişinin statüsünün özelliklerine göre değerlendirilmelidir.

Askeri Suçlarda Soruşturma İzni

Asker kişilerin işlediği askerî suçların soruşturulması kural olarak soruşturma iznine tabidir. Yetkili makam, yapılan ön inceleme sonucunda soruşturma izni verilmesine veya verilmemesine karar verir.

Soruşturma izni verilmesi, kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez. Bu karar yalnızca Cumhuriyet savcılığının ceza soruşturması yapabilmesine imkân sağlar.

Soruşturma izni kararlarına karşı kanuni süre içinde itiraz edilebilir. Ayrıntılı bilgi için soruşturma iznine itiraz başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

Askeri Suçlarda Görevli Mahkeme

Askerî mahkemelerin kaldırılmasından sonra askerî suçlara ilişkin ceza davaları adli yargıdaki ceza mahkemelerinde görülmektedir.

Görevli mahkeme, isnat edilen suç için kanunda öngörülen cezanın miktarına ve dosyada bulunan diğer suçlara göre belirlenir. Bazı dosyalar asliye ceza mahkemesinde, daha ağır suçlar ise ağır ceza mahkemesinde görülebilir.

Yer bakımından yetkili mahkeme belirlenirken suçun işlendiği yer, suçun sona erdiği yer ve Ceza Muhakemesi Kanunu’nun yetki hükümleri dikkate
alınır.

Askeri Suçlarda Gözaltı ve Tutuklama

Askerî suç isnadı bulunan herkes hakkında gözaltı veya tutuklama tedbiri uygulanmaz. Bu tedbirlerin uygulanabilmesi için Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki koşulların bulunması gerekir.

Tutuklama bakımından kuvvetli suç şüphesi ile kaçma, delilleri karartma veya tanıkları etkileme gibi somut bir tutuklama nedeni aranır. Tutuklama ceza değil, istisnai bir koruma tedbiridir.

Adli kontrol tedbirleri yeterli olacaksa tutuklamaya başvurulmaması gerekir. Her dosya olayın özellikleri ve kişinin durumu üzerinden değerlendirilir.

Askeri Suçlarda Zamanaşımı

Askerî suçlarda bütün suçlara uygulanan tek bir zamanaşımı süresi yoktur. Süre, suç için öngörülen cezanın türü ve üst sınırına göre belirlenir.

Suçun kesintisiz nitelikte olup olmadığı, suçun sona erme tarihi ve soruşturma sırasında zamanaşımını kesen işlemler ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu nedenle her suç bakımından ayrı hesaplama yapılmalıdır.

Askeri Suçlarda Deliller

Askerî suç soruşturmalarında şu deliller kullanılabilir:

• Kamera ve ses kayıtları,
• Nöbet ve görev çizelgeleri,
• Emir ve görev yazıları,
• Giriş-çıkış ve teslim kayıtları,
• Telefon ve mesaj kayıtları,
• Sağlık raporları,
• Tanık ifadeleri,
• Askerî eşya teslim belgeleri,
• Bilirkişi raporları,
• İzin, istirahat ve hava değişimi belgeleri.

Deliller bir bütün hâlinde değerlendirilir. Tek bir tutanak veya soyut şikâyet, diğer delillerle desteklenmeden mahkûmiyet için yeterli görülmeyebilir.

Askeri Suçlarda Savunma Nasıl Yapılır?

Savunma hazırlanırken isnat edilen suçun bütün unsurları ayrı ayrı incelenmelidir. Olayın yalnızca genel şekilde anlatılması yerine hangi unsurun neden oluşmadığı somut biçimde açıklanmalıdır.

Savunmada şu konulara cevap verilmelidir:

1. İsnat edilen fiil gerçekten meydana gelmiş midir?
2. Fiil askerî suçun kanuni tanımına uymakta mıdır?
3. Personelin kastı veya kusuru bulunmakta mıdır?
4. Hukuka uygunluk veya mazeret nedeni var mıdır?
5. Lehe deliller toplanmış mıdır?
6. Tanık ifadeleri arasında çelişki bulunmakta mıdır?
7. Soruşturma ve savunma usulüne uyulmuş mudur?

Savunma dilekçesinin hazırlanması hakkında ayrıntılı bilgi için askeri savunma dilekçesi başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Askeri Suçların Personel Hukukuna Etkileri

Askerî suç soruşturması, ceza davasından bağımsız olarak personelin mesleki statüsünü etkileyebilir. Aynı olay nedeniyle disiplin soruşturması veya idari işlem başlatılması mümkündür.

Muhtemel idari sonuçlar şunlardır:

• Disiplin cezası,
• Uzman erbaş veya sözleşmeli er sözleşmesinin feshi,
• Subay ve astsubay hakkında ayırma işlemi,
• Olumsuz sicil,
• Terfi ettirilmeme,
• Görevden uzaklaştırma,
• Atama veya görev yeri değişikliği.

Ceza soruşturmasının sona ermesi, idari işleme karşı dava süresini kendiliğinden durdurmaz. İdari karar ayrıca tebliğ edilmişse süresi içinde ayrı başvuru yapılması gerekebilir.

Askeri Suçlarda Avukat Desteği

“Askeri avukat” veya “askeri ceza avukatı” ifadeleri mevzuatta düzenlenmiş ayrı bir uzmanlık unvanı değildir. Bu ifadeler, askerî ceza, disiplin ve personel hukuku alanındaki dosyalar üzerinde çalışan avukatları tanımlamak amacıyla kullanılmaktadır.

Askerî suç dosyalarında ceza soruşturması, soruşturma izni, disiplin işlemi, sözleşme feshi ve idari dava aynı anda gündeme gelebilir. Bu nedenle dosyanın yalnızca ceza hukuku bakımından değil, personelin meslek hayatına etkileri yönünden de incelenmesi gerekir.

Askerî ceza soruşturmaları hakkında ayrıntılı bilgi için askeri ceza avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ankara’daki askerî kurumların işlemleri hakkında Ankara askeri avukat sayfamızdan bilgi alabilirsiniz.