Soruşturma İznine İtiraz

Askerî Suçlarda Soruşturma İzni Nedir?

Askerî suçlarda soruşturma izni, asker kişi hakkında Cumhuriyet savcılığı tarafından ceza soruşturması yürütülebilmesi için yetkili askerî veya idari makamın verdiği karardır. Bu usulün temel dayanağı 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu’nun Ek 15. maddesidir.

Yetkili merci, kendisine ulaşan ihbar veya şikâyetin işleme konulmasına karar verirse ön inceleme başlatır. Ön inceleme bizzat izin vermeye yetkili merci tarafından yapılabileceği gibi, hakkında inceleme yapılan asker kişinin üstü konumundaki asker kişiye veya en az üç kişiden oluşan bir heyete de
yaptırılabilir.

Ön inceleme sonucunda elde edilen bilgi, belge ve ifadeler değerlendirilerek soruşturma izni verilmesine veya soruşturma izni verilmemesine karar verilir. Verilen karar Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılan kişiye ve varsa şikâyetçiye bildirilir.

Soruşturma İznine Kimler İtiraz Edebilir?

Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15’te soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi kararlarının Cumhuriyet başsavcılığına, hakkında inceleme yapılana ve varsa şikâyetçiye bildirileceği düzenlenmiştir. Bu kararlara karşı on gün içinde itiraz edilebilir.

Uygulamada soruşturma izni verilmesine karşı öncelikle hakkında inceleme yapılan asker kişi; soruşturma izni verilmemesine karşı ise suçtan zarar gördüğünü ileri süren şikâyetçi itiraz etmektedir.

Başvuruda bulunan kişinin karardan nasıl etkilendiği ve itiraz etmekte hukuki yararının bulunup bulunmadığı, somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilir.

Soruşturma İznine İtiraz Süresi Kaç Gündür?

Soruşturma iznine itiraz süresi on gündür. Süre, kararın ilgili kişiye usulüne uygun olarak bildirilmesinden itibaren işlemeye başlar. Kararın yalnızca düzenlenmiş olması veya kurum içinde imzalanması, itiraz süresinin başlaması için tek başına yeterli değildir.

Tebliğ tarihi bu nedenle büyük önem taşır. Kararın tebliğ edildiği zarf, tebellüğ belgesi, elektronik bildirim kaydı veya teslim tutanağı saklanmalıdır. İtiraz dilekçesinde kararın tebliğ tarihi açıkça belirtilmelidir.

Soruşturma İznine İtiraz Nereye Yapılır?

Görevli itiraz mercii, hakkında soruşturma izni kararı verilen asker kişinin
rütbesine göre değişmektedir.

General ve amiraller hakkında verilen kararlara karşı itiraz Danıştay Birinci Dairesine yapılır. Subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli er ve diğer asker kişiler bakımından ise itiraz, soruşturma
izni vermeye yetkili merciin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine yapılır.

Görevli bölge idare mahkemesi belirlenirken asker kişinin görev yaptığı yerden ziyade, soruşturma izni kararını veren yetkili merciin bulunduğu yargı çevresi esas alınmalıdır.

Subay Sicil İptal Davası 

Soruşturma İzni Vermeye Yetkili Merciler Kimlerdir?

Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15’e göre soruşturma izni, kural olarak asgari tugay komutanı veya eşidi askerî kurum amiri olmak üzere asker kişinin görev yaptığı birlik komutanı veya askerî kurum amiri tarafından bizzat verilir. Bu kişilerin yokluğunda yetki vekilleri tarafından kullanılır.

Birlikte Görev Yapan Asker Kişiler

Bir askerî birlik veya askerî kurumda görev yapan asker kişi hakkında soruşturma izni, asgari tugay komutanı veya eşidi seviyede olmak şartıyla görev yaptığı birlik komutanı ya da askerî kurum amiri tarafından verilir.

Millî Savunma Bakanlığı Teşkilatında Görev Yapanlar

Genelkurmay Başkanlığı, Kuvvet Komutanlıkları ve Millî Savunma Üniversitesi hariç olmak üzere, Millî Savunma Bakanlığı merkez ve taşra teşkilatı ile Bakanlığa bağlı ve ilgili kurumlarda görev yapan asker kişiler hakkında soruşturma izni Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.

General ve Amiraller

General ve amiraller hakkındaki soruşturma izni, görev yeri dikkate alınarak Genelkurmay Başkanının veya ilgili Kuvvet Komutanının teklifi üzerine ya da doğrudan Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.

Geçici Görevlendirilen Asker Kişiler

Bir askerî birlik veya kurumda geçici olarak görevlendirilen ya da harekât komutasına verilen asker kişi hakkında soruşturma izni, geçici görevin devamı süresince görev yaptığı birliğin bağlı bulunduğu yetkili komutan veya kurum amiri tarafından verilir.

Askerî Birlik Dışında Görevlendirilenler

Kanunlarda aksine bir hüküm bulunmadıkça, askerî birlik veya askerî kurum dışında görevlendirilen asker kişiler hakkında soruşturma izni Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.

Yabancı Asker Kişiler

Uluslararası anlaşmalar kapsamında Türkiye’de bulunan yabancı asker kişilerin askerî suçları hakkında soruşturma izni Millî Savunma Bakanı tarafından verilir.

Soruşturma İzni Yetkisi Devredilebilir mi?

Soruşturma izni yetkisinin devri yalnızca kanunda açıkça belirtilen kişiler ve sınırlar içerisinde mümkündür. Millî Savunma Bakanı, general ve amiraller hariç olmak üzere subay veya astsubaylara ilişkin soruşturma izni verme yetkisini Personel Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu bakan yardımcısına
devredebilir.

Subay ve astsubay dışındaki asker kişilerin işlediği askerî suçlar bakımından soruşturma izni verme yetkisi, şartları bulunması hâlinde hukuk hizmetleri başkanı, birim amiri veya kanunda gösterilen diğer yöneticilere devredilebilir.

Yetki devrinin kanundaki şartlara aykırı olması, soruşturma izni kararını yetki unsuru yönünden hukuka aykırı hâle getirebilir. Bu nedenle soruşturma iznine itiraz hazırlanırken kararı imzalayan kişinin gerçekten yetkili olup olmadığı incelenmelidir.

Ön İnceleme Nasıl Yapılır?

İhbar veya şikâyetin işleme konulması üzerine soruşturma izni vermeye yetkili merci bir ön inceleme başlatır. Ön incelemenin amacı, iddiaların ceza soruşturması yapılmasını gerektirecek ölçüde somut olup olmadığını değerlendirmektir.

Yetkili merci ön incelemeyi bizzat yapabilir. Bunun yanında hakkında inceleme yapılan kişinin üstü konumundaki bir asker kişiyi görevlendirebilir veya en az üç asker kişiden oluşan bir heyet kurabilir.

Zorunlu görülen hâllerde heyet üyelerinin çoğunluğunun hakkında inceleme yapılan kişinin rütbe veya kıdemce eşidi ya da üstü; heyet başkanının ise üstü konumunda olması gerekir.

Ön inceleme sırasında olayla ilgili belge ve kayıtların toplanması, tanıkların dinlenmesi ve kural olarak hakkında inceleme yapılan kişinin ifadesinin alınması gerekir. Ancak firar ve izin tecavüzü gibi kişinin bulunamaması nedeniyle ifade alınmasının imkânsız olduğu zorunlu hâllerde ifade alınmadan
da inceleme tamamlanabilir.

Soruşturma İzni Kararı Ne Kadar Sürede Verilir?

Yetkili merci, suçun işlendiğinin öğrenilmesinden itibaren ön inceleme dâhil en geç otuz gün içinde soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi konusunda karar vermelidir.

Zorunlu hâllerde bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en fazla on beş gün uzatılabilir. Böylece karar süresi kural olarak otuz gün, zorunlu ve gerekçeli uzatma hâlinde ise en fazla kırk beş gündür.

Sürenin aşılması, somut olayın özelliklerine göre itirazda ileri sürülebilecek usule ilişkin hukuka aykırılıklardan biri olabilir. Bununla birlikte yalnızca sürenin aşılmış olması nedeniyle kararın her durumda kendiliğinden hükümsüz olduğu kabul edilmemelidir.

Soruşturma İzni Verilmesine İtiraz

Hakkında soruşturma izni verilen asker kişi, kararın usule veya esasa aykırı olduğunu düşünüyorsa on gün içinde itiraz edebilir. Soruşturma izni verilmesine itiraz dilekçesinde yalnızca
suçlamanın kabul edilmediğinin belirtilmesi yeterli değildir.

Öncelikle kararın hangi askerî suçla ilgili olduğu, suçun unsurlarının oluşup oluşmadığı, şikâyetin somut delile dayanıp dayanmadığı ve ön incelemenin eksik yürütülüp yürütülmediği değerlendirilmelidir.

Soruşturma izni verilmesine itirazda şu gerekçeler ileri sürülebilir:

• Kararın yetkisiz makam tarafından verilmesi,
• İsnat edilen fiilin askerî suç oluşturmaması,
• Suçun maddi veya manevi unsurlarının bulunmaması,
• İddiaların soyut ihbar veya varsayımlara dayanması,
• Lehe olan delillerin toplanmaması veya değerlendirilmemesi,
• Tanık anlatımları arasındaki çelişkilerin giderilmemesi,
• Ön incelemenin tarafsız olmayan kişilerce yürütülmesi,
• İfade ve savunma hakkının etkili biçimde kullandırılmaması,
• Yanlış kişi veya yanlış fiil hakkında karar verilmesi,
• Kararın yeterli ve somut gerekçe içermemesi,
• Fiilin askerî suç değil genel hükümlere tabi bir suç olması,
• Kanunda öngörülen ön inceleme usulüne uyulmaması.

Soruşturma İzni Verilmemesine İtiraz

Şikâyetçi, ihbar ettiği veya mağduru olduğunu belirttiği olay hakkında soruşturma izni verilmemesi kararı verilmesi durumunda karara itiraz edebilir. İtiraz süresi yine kararın bildirilmesinden itibaren on gündür.

Soruşturma izni verilmemesine itiraz dilekçesinde olayın neden askerî suç oluşturduğu, hangi delillerin toplanmadığı, ön incelemede hangi eksikliklerin bulunduğu ve soruşturma yapılmasını gerektiren somut şüphenin neden mevcut olduğu açıklanmalıdır.

Şikâyetçinin yalnızca ilk şikâyet dilekçesini tekrar etmesi yerine soruşturma izni verilmemesi kararının gerekçelerine ayrı ayrı cevap vermesi daha etkili olacaktır.

Sırf Askerî Suçlarda İtiraz Soruşturmayı Durdurur mu?

Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15’e göre sırf askerî suçlara ilişkin verilen soruşturma iznine itiraz edilmesi, soruşturma işlemlerini engellemez.

Bu nedenle sırf askerî suçla ilgili soruşturma izni kararına itiraz edilmiş olsa bile Cumhuriyet savcılığı soruşturma işlemlerini sürdürebilir. İfade alma, belge toplama ve diğer soruşturma işlemleri itirazın sonucunu beklemeden gerçekleştirilebilir.

İtiraz dilekçesi hazırlanırken bu durum dikkate alınmalı; yalnızca idari itiraz süreci değil, devam eden ceza soruşturmasında yapılacak savunma da eş zamanlı olarak planlanmalıdır.

İtiraz Ne Kadar Sürede Sonuçlandırılır?

Soruşturma izni kararına yapılan itirazlar öncelikle incelenir ve kanuna göre en geç üç ay içinde karara bağlanır.

Bölge idare mahkemesi veya Danıştay Birinci Dairesi tarafından itiraz üzerine verilen kararlar kesindir. Bu kararlara karşı olağan anlamda istinaf veya temyiz başvurusu yapılamaz.

İtirazın kabul edilmesi hâlinde soruşturma izni kararı kaldırılabilir. İtirazın reddedilmesi durumunda ise izin kararı hukuki varlığını sürdürür ve ceza soruşturmasına devam edilir.

Kişi Güvenlik Belgesi Verilmemesi 

Soruşturma İznine İtiraz Dilekçesinde Neler Bulunmalıdır?

Etkili bir soruşturma izni itiraz dilekçesi, yalnızca genel itiraz ifadelerinden oluşmamalıdır. Karar, ön inceleme raporu, ifade tutanakları ve olayla ilgili belgeler birlikte değerlendirilmelidir.

Dilekçede aşağıdaki bilgilere yer verilmelidir:

1. Görevli bölge idare mahkemesinin veya Danıştay Birinci Dairesinin adı,
2. İtiraz eden kişinin adı, soyadı, rütbesi ve iletişim bilgileri,
3. Soruşturma izni kararını veren makam,
4. Kararın tarih ve sayısı,
5. Kararın tebliğ tarihi,
6. İsnat edilen askerî suç ve olayın özeti,
7. Usule ilişkin hukuka aykırılıklar,
8. Suçun unsurlarının neden oluşmadığına ilişkin açıklamalar,
9. Lehe olan bilgi, belge ve tanıklar,
10. İtiraz sonucu kaldırılması istenen karar,
11. Açık ve tereddütsüz sonuç ve talep bölümü.

Soruşturma İznine İtiraz Dilekçesi Örneği

Aşağıdaki örnek genel bilgilendirme amacı taşımaktadır. Somut olayın suç niteliğine, karar merciine ve delillerine göre uyarlanması gerekir.

Soruşturma İznine İtirazda En Sık Yapılan Hatalar

• On günlük itiraz süresinin geçirilmesi,
• Yanlış bölge idare mahkemesine başvurulması,
• Kararı veren merciin yargı çevresinin dikkate alınmaması,
• Kararın tarih ve sayısının dilekçede belirtilmemesi,
• Tebliğ tarihini gösteren belgenin eklenmemesi,
• İlk savunmadaki genel açıklamaların aynen tekrarlanması,
• Ön inceleme raporundaki eksikliklerin ayrı ayrı gösterilmemesi,
• Suçun unsurları değerlendirilmeden yalnızca masumiyet iddiasında bulunulması,
• Yetkili merci ve yetki devrinin incelenmemesi,
• Devam eden ceza soruşturmasının göz ardı edilmesi.

3628 Sayılı Kanun Kapsamındaki Suçlarda İzin Gerekir mi?

3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu’nun 17. maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suçları işleyen asker kişiler hakkında soruşturma ve kovuşturma genel hükümlere göre yürütülür.

Bu kapsamdaki suçlar bakımından Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15’teki soruşturma izni usulü uygulanmaz. Suçun hukuki niteliğinin yanlış belirlenmesi, izin sürecinin gerekip gerekmediği konusunda hatalı sonuca ulaşılmasına neden
olabilir.

4483 Sayılı Kanun Ne Zaman Uygulanır?

Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15’te hüküm bulunmayan hâllerde, 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.

Ancak askerî suçlarda öncelikle özel düzenleme niteliğindeki Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 15 esas alınmalıdır. 4483 sayılı Kanun, yalnızca Ek Madde 15’te düzenlenmeyen konularda tamamlayıcı olarak uygulanabilir.

Soruşturma İznine İtirazda Askerî Ceza Avukatı Desteği

Soruşturma izni kararı, doğrudan mahkûmiyet kararı olmamakla birlikte asker kişi hakkında ceza soruşturması yürütülmesinin önünü açar. Özellikle sırf askerî suçlarda itirazın soruşturmayı durdurmaması nedeniyle idari itiraz ve ceza soruşturması birlikte takip edilmelidir.

Dosyanın bir askerî ceza avukatı veya askerî konularda uzman avukat tarafından incelenmesi;
kararın yetki, şekil, sebep ve usul yönünden değerlendirilmesine, askerî suçun unsurlarının doğru belirlenmesine ve on günlük sürede kapsamlı bir itiraz hazırlanmasına katkı sağlayabilir.

Askerî ceza soruşturmaları ve askerî personel davaları hakkında ayrıntılı bilgi
için

askerî ceza avukatı

sayfamızı inceleyebilirsiniz.