Özetle: Kişi güvenlik belgesi (KGB); ilgilinin, gizlilik dereceli bilgi, belge, malzeme veya projeye “bilmesi gereken” ilkesi çerçevesinde erişebilmesini sağlayan resmî bir yetki belgesidir. 5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu’na dayanır; kişi tarafından değil, çalıştığı şirket/kurum tarafından Millî Savunma Bakanlığı’na (MSB) yapılan başvuruyla, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda düzenlenir. Süreç ortalama 5-6 ay sürer, belge en fazla 5 yıl geçerlidir ve olumsuz sonuçlanması hâlinde 60 gün içinde idari dava açılabilir.
Kişi Güvenlik Belgesi (KGB) Nedir?
Kişi güvenlik belgesi (KGB), ilgilinin işi gereği bilmesi gereken gizlilik dereceli bilgi, evrak, doküman, belge, malzeme veya projeye erişebilmesini; bunların bulunduğu tesislere, sınırlı alanlara veya gizlilik dereceli bölgelere giriş yapabilmesini sağlayan resmî bir yetkilendirme belgesidir. Uygulamada ve mevzuatta bu belge için “KGB”, “klerans belgesi”, “personel güvenlik belgesi” ve “milli güvenlik belgesi” gibi terimler de eş anlamlı olarak kullanılmaktadır.
KGB, kişinin kendisi tarafından talep edilemez; yalnızca çalıştığı savunma sanayii şirketi veya ilgili kurum tarafından Millî Savunma Bakanlığı’na (MSB) yapılan başvuru üzerine düzenlenir. Belgenin verilebilmesi için, talep edilen kişi hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması ve bu araştırmanın olumlu sonuçlanması gerekir.
Yasal Dayanak
Kişi güvenlik belgesinin (KGB) temel yasal dayanakları şunlardır:
- 5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu — KGB’nin amacını ve genel çerçevesini düzenler (madde 1 ve 4).
- Savunma Sanayii Güvenliği Yönetmeliği (04.06.2010 tarih, 27601 sayılı Resmî Gazete) — KGB’nin usul ve esaslarını belirler.
- MSY 317-2(C) Millî Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Güvenliği Yönergesi — “Kişi Güvenlik Belgeleri” başlıklı bölümünde başvuru, geçerlilik süresi ve KGB verilmeyecek hâlleri düzenler; 01.2023 tarihinde yürürlüğe giren güncel yönerge hâlen uygulanmaktadır.
- 2531 sayılı Kamu Görevlerinden Ayrılanların Yapamayacakları İşler Hakkında Kanun — KGB düzenlenmiş olması, bu kanun kapsamındaki yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.
Kanun’un amacı; savunma sanayii alanında doğrudan satın alma, müşterek proje programlarına katılım, teşvik veya yatırım yoluyla tedarik edilecek ya da bu alanda araştırma, geliştirme, imalat ve montaj yapan gerçek ve tüzel kişilere ait gizlilik dereceli bilgi, belge, proje, malzeme ve hizmetlerin — dolayısıyla ülke güvenliğinin korunmasıdır.
Kişi Güvenlik Belgesi ile Tesis Güvenlik Belgesi Farkı
Uygulamada sık karıştırılan iki kavram vardır:
| Kavram | Kime/Neye Verilir | Amaç |
| Kişi Güvenlik Belgesi (KGB) | Gerçek kişiye (çalışana, ortağa, yöneticiye) | Kişinin gizlilik dereceli bilgi/belgeye erişim yetkisi |
| Tesis Güvenlik Belgesi (TGB) | Tüzel kişiye (şirkete/kuruma) | Kurumun gizlilik dereceli proje yürütebilme yetkisi |
KGB ve TGB başvuruları çoğu zaman eş zamanlı yapılır; zira bir şirketin tesis güvenlik belgesi alabilmesi için, gizlilik dereceli bilgiye erişecek kilit personelinin de KGB sahibi olması aranır.
Kimler İçin KGB Gereklidir, Kimler İçin Gerekmez?
KGB başvurusu yapılması gerekenler:
- Şahıs şirketlerinde hissedarların tamamı,
- Anonim şirketlerde, yönetim kurulu kararıyla gizlilik dereceli bilgi/belge/malzemeye nüfuz etmesine izin verilen ortaklar,
- Yönetim kurulu üyeleri, genel müdür ve genel müdür yardımcıları,
- Güvenlik koordinatörü,
- Gizlilik dereceli bilgi, belge veya malzemeye nüfuz etmesi muhtemel personel,
- ARGE/proje kapsamında çalışacak akademisyenler (Proje Makamı üzerinden).
KGB gerekmeyenler: Gizlilik dereceli bilgiye nüfuz etmeyecek destek personeli örneğin 5188 sayılı Kanun kapsamındaki güvenlik görevlisi, bahçıvan, temizlik görevlisi, yemekhane görevlisi, şoför, stajyer, bekçi, sağlık görevlisi ve muhasebe personeli için KGB talep edilmez.
KGB Nasıl Alınır? Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler
- Başvuru mercii: Şirket/kurum, çalışanı adına MSB Teknik Hizmetler Genel Müdürlüğü’ne (Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamı) yazılı olarak başvurur.
- Gerekli belgeler: Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Formu, nüfus cüzdanı/kimlik sureti, resmî kuruma hitaben alınmış (genelde 15 günü geçmemiş) adli sicil belgesi.
- Toplu başvuru formatı: Birden fazla personel için başvuruluyorsa, kişi bilgileri ayrıca excel formatında hazırlanıp CD/dijital ortamda da iletilir; personelin unvanı ve ortaklık yapısı talep yazısında belirtilir.
- Soruşturmayı yürüten kurumlar: Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamı’nın talebi üzerine güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması; Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT), Emniyet Genel Müdürlüğü veya mahallî mülki amirlik tarafından yürütülür.
- Süre: Uygulamada KGB başvurularının sonuçlanması ortalama 5-6 ay sürmekte, talep edilen kişi sayısına ve kurum içi yazışmalara bağlı olarak bazen 1 yıla kadar
- Eksik belge: Eksik veya hatalı belgeler, üç ay içinde tamamlanmak üzere başvurana iade edilir; süre içinde eksiklik giderilmezse başvuru iptal edilir.
- Yabancı personel: 5202 sayılı Kanun kapsamında kontrollü bölgede çalıştırılacak yabancı uyruklu personel için, kendi ülkesinden alınmış kleransın Türkiye’de tanınması (klerans temini) veya PSC (Personnel Security Clearance Information Sheet) formu ile Teknik Hizmetler Genel Müdürlüğü’ne başvuru gerekir. KGB, temel olarak Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarına verilir.
Ücret: KGB başvurusu için herhangi bir harç veya ücret ödenmesi gerekmez.
Geçerlilik Süresi ve Yenileme
KGB, uygun bulunan kişilere istenilen gizlilik derecesinde en fazla 5 yıl süreyle geçerli olacak şekilde düzenlenir. Bu sürenin 5. yılın bitimine 6 ay kala yenileme talebinde bulunulması hâlinde, mevzuatta belirtilen durumlarda Makam tarafından süre ilave olarak 1 yıla kadar uzatılabilir.
Personel transferi: Bir personelin KGB’si bulunan başka bir firmaya geçmesi (transfer) durumunda, ayrılınan firma ile yeni firmanın talep süresi arasında 1 aydan fazla boşluk bulunmaması ve mevcut KGB’nin geçerlilik süresinin 2 yıldan az olmaması gerekir; aksi hâlde yeniden başvuru sürecine tabi olunabilir.
İptal bildirimi: Personelin işten ayrılması hâlinde, firma KGB iptal talebini 15 gün içinde ilgili makama bildirmelidir.
KGB Verilmeyecek Haller
31.01.2023 tarihli Savunma Sanayii Güvenliği Yönergesi’ne göre, aşağıdaki durumlardaki kişilere KGB verilmez:
- Kasıtlı bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası almış olanlar;
- Cezası ertelenmiş, seçenek yaptırıma dönüştürülmüş veya af kapsamında kalmış olsa dahi; cinsel suçlar, devletin egemenliğine veya Devlet sırlarına karşı suçlar, casusluk, yağma, hırsızlık, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, uyuşturucu, rüşvet, zimmet, irtikâp, görevi kötüye kullanma, kaçakçılık, suçtan kaynaklanan malvarlığını aklama ve suç örgütü kurma gibi suçlardan mahkûm olanlar;
- Bu suçlardan soruşturma/kovuşturma yürütülenler veya haklarında HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) kararı verilenlerden, değerlendirme sonucu KGB verilmesi sakıncalı görülenler;
- Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkanlar/çıkarılanlar ve yabancı uyruklu olanlar;
- İsyan, casusluk, vatana ihanet veya sabotaj hareketlerine katılanlar ya da bunlara yardım edenler; görevi olmaksızın casus veya düşman devlet temsilcileriyle temas kurmuş olanlar;
- Sır saklayamama, alkoliklik, unutkanlık, akıl hastalığı, sara gibi güvenliği tehlikeye düşürecek durumu tespit edilenler;
- Millî güvenliğe tehdit oluşturan yapı, oluşum, terör örgütü ile üyelik/iltisak/irtibatı tespit edilenler.
Dikkat: Uygulamada araştırma yalnızca başvuran kişiyle sınırlı kalmayıp, yakın çevre ve aile bireyleri de değerlendirmeye dâhil edilebilmektedir. Örneğin bir kardeşin mahkûmiyeti veya kişi hakkındaki bir soruşturmanın takipsizlikle sonuçlanmış olması bile, uygulamada KGB’nin olumsuz sonuçlanmasına yol açabilmektedir.
KGB Sorgulama Mümkün mü? (e-Devlet)
KGB için e-Devlet üzerinden veya MSB’nin sistemi üzerinden herhangi bir çevrimiçi sorgulama imkânı bulunmamaktadır. Başvuru sonucu, ilgili kişiye veya firmaya yazılı olarak bildirilir. Bu nedenle “KGB sorgulama” adı altında çevrimiçi hizmet vaat eden kaynaklara itibar edilmemelidir.
NATO Kişi Güvenlik Belgesi ve Klerans
NATO Kişi Güvenlik Belgesi, NATO’ya üye ülkelerdeki personelin gizli/hassas bilgilere NATO güvenlik standartlarına uygun şekilde erişebilmesini sağlayan ayrı bir belgedir. NATO gizlilik dereceli klerans talepleri:
- Yurt içi kullanım için: Savunma Sanayii Millî Güvenlik Makamı tarafından, Kuzey Atlantik Antlaşması Teşkilatı (NATO) Merkez Kurulu Başkanlığı adına düzenlenir;
- Yurt dışı ihtiyaçlar için: Dışişleri Bakanlığı bünyesindeki Kuzey Atlantik Antlaşması Teşkilâtı Merkez Kurulu Başkanlığı’nca değerlendirilir.
NATO KGB süreci de titiz bir güvenlik soruşturması ve geçmiş incelemesi gerektirir; yalnızca askerî personel değil, ilgili kamu görevlileri ve savunma sanayii özel sektör çalışanları için de düzenlenebilir.
KGB Olumsuz Sonuçlanırsa: İptal Davası ve İşe İade
KGB talebinin olumsuz sonuçlanması veya daha önce verilmiş bir KGB’nin iptal edilmesi, ilgili kişi açısından ciddi sonuçlar doğurabilir; zira savunma sanayii şirketleri, KGB’si olumsuz sonuçlanan personelin iş akdini genellikle İş Kanunu madde 25 kapsamında tek taraflı olarak feshetmektedir.
Bu durumda hak arama süreci iki ayrı, birbirinden bağımsız dava gerektirebilir:
- MSB’ye karşı idari dava: KGB verilmemesi veya iptali işleminin hukuka aykırılığının tespiti ve iptali talep edilir. Dava, ret/iptal kararının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılmalıdır.
- İşverene karşı işe iade davası: İş sözleşmesinin feshi haksız veya usulsüz ise, iş mahkemesinde ayrı bir işe iade davası açılması gerekir.
Dava sürecinde dikkat edilmesi gerekenler:
- Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sırasında somut delillere dayanmayan, sübjektif değerlendirmeler yapılıp yapılmadığı incelenmelidir.
- Kararın gerekçeleri (hangi olay, hangi mevzuat maddesi kapsamında değerlendirildiği) dava dilekçesinde ayrıntılı biçimde tartışılmalıdır.
- Kişinin kendisiyle ilgisi olmayan, aile bireylerine ait bilgilere dayanan değerlendirmelerin hukuka uygunluğu ayrıca sorgulanmalıdır.
- İdari yargı sürecinde ilgili idari işlem dosyasının eksiksiz celbi ve gerekirse bilirkişi incelemesi talep edilmesi, sürecin sağlıklı yürümesi açısından önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
KGB ile klerans belgesi aynı şey midir? Uygulamada “klerans” terimi, özellikle yabancı personel için veya NATO kapsamında kullanılan güvenlik yetkilendirmesini ifade etmek üzere KGB ile eş anlamlı biçimde kullanılır. Temelde ikisi de aynı amaca hizmet eder: kişinin gizlilik dereceli bilgi/belgeye erişim yetkisini belgelemek.
Sadece kişi güvenlik belgesi (KGB) talep edilebilir mi, tesis güvenlik belgesinden bağımsız olarak? Uygulamada KGB ve tesis güvenlik belgesi (TGB) başvuruları genellikle eş zamanlı yürütülür; bir şirketin tesis güvenlik belgesi süreci içinde kilit personelinin KGB’si de talep edilir.
KGB başvurusu ne kadar sürer? Ortalama 5-6 ay sürmekle birlikte, talep edilen kişi sayısı ve kurum içi yazışmalara bağlı olarak bazı durumlarda 1 yıla kadar uzayabilmektedir.
Yabancı uyruklu personel için KGB alınabilir mi? KGB esas olarak Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için düzenlenir. Kontrollü bölgede çalışacak yabancı personel için, kendi ülkesinden alınmış kleransın tanınması veya PSC formu ile ayrı bir süreç izlenir.
KGB olumsuz sonuçlanırsa ne yapılabilir? Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde MSB’ye karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Bu karar nedeniyle iş akdi feshedilmişse, işverene karşı ayrıca iş mahkemesinde işe iade davası açılması gerekebilir.
KGB için e-Devlet’ten sorgulama yapılabilir mi? Hayır. KGB sonuçları e-Devlet veya MSB’nin çevrimiçi sistemleri üzerinden sorgulanamaz; sonuç yalnızca yazılı olarak ilgiliye/firmaya bildirilir.
Kaynakça
- 5202 sayılı Savunma Sanayii Güvenliği Kanunu
- Savunma Sanayii Güvenliği Yönetmeliği, 04.06.2010 tarih ve 27601 sayılı Resmî Gazete
- MSY 317-2(C) Millî Savunma Bakanlığı Savunma Sanayii Güvenliği Yönergesi (31.01.2023 güncel metin, msb.gov.tr)
- 2531 sayılı Kamu Görevlerinden Ayrılanların Yapamayacakları İşler Hakkında Kanun
- 5188 sayılı Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun
