Askerî hizmetin temelini disiplin, emir-komuta zinciri ve görevin kesintisiz şekilde yerine getirilmesi oluşturur. Bu düzenin korunması amacıyla bazı fiiller yalnızca asker kişiler bakımından suç olarak düzenlenmiştir. İşte bu suçlara sırf askeri suç adı verilmektedir.
Yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilen ve askerî hizmetin yürütülmesini doğrudan etkileyen özel suç tipleridir. Bu suçların büyük bölümü 1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu‘nda düzenlenmiş olup, sivil kişiler tarafından işlenmeleri mümkün değildir. Bu yönüyle sırf askerî suçlar, Türk Ceza Kanunu’nda düzenlenen genel suçlardan ayrılır.
Uygulamada birçok kişi askeri suç ile sırf askeri suç kavramlarını aynı anlamda kullanmaktadır. Oysa her askerî suç, sırf askerî suç değildir. Bu ayrım; soruşturma usulü, uygulanacak mevzuat ve yargılama bakımından önem taşımaktadır.
Bu rehberde sırf askerî suç kavramını, hukuki dayanağını, askerî suçlardan farkını, hangi suçların bu kapsamda değerlendirildiğini ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususları ayrıntılı olarak açıklıyoruz. Detaylı Bilgi İçin Askeri Avukat ile iletişime geçiniz
Sırf Askeri Suçun Hukuki Dayanağı
1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu hükümlerine dayanmaktadır.
Özellikle Askerî Ceza Kanunu Ek Madde 11, hangi suçların sırf askerî suç olarak kabul edileceğinin belirlenmesinde temel düzenlemelerden biridir.
Bu düzenleme sayesinde;
- hangi suçların yalnızca asker kişiler tarafından işlenebileceği,
- hangi suçlarda özel soruşturma usulünün uygulanacağı,
- askerî suç kavramının kapsamı
belirlenmektedir.
Dolayısıyla sırf askerî suç değerlendirmesi yapılırken yalnızca suçun adı değil, failin statüsü ve fiilin askerî hizmetle bağlantısı da dikkate alınmalıdır.
Sırf Askeri Suç Ne Anlama Gelir?
Kısaca ifade etmek gerekirse;
Sırf askeri suç; yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilen ve asker olmayan kişiler bakımından işlenmesi mümkün olmayan suçtur.
Başka bir ifadeyle; fail asker değilse bu suç oluşmaz. Bu nedenle asker kişi olma şartı suçun temel unsurudur.
Örneğin; bir sivil kişinin firar suçu işlemesi hukuken mümkün değildir. Çünkü firar suçunun faili ancak asker kişi olabilir.
Sırf Askeri Suçların Özellikleri
Diğer suçlardan ayıran temel özellikler şunlardır:
- Fail yalnızca asker kişi olabilir.
- Suç askerî hizmeti koruma amacı taşır.
- Emir-komuta düzenini doğrudan ilgilendirir.
- Askerî disiplinin devamını sağlamaya yöneliktir.
- Sivil kişiler bu suçların faili olamaz.
- Askerî hizmet sona erdiğinde bazı suçların oluşması da mümkün olmaz.
- Soruşturma usulünde özel hükümler uygulanabilir.
Bu özellikler nedeniyle sırf askerî suçlar, genel ceza hukukundan farklı değerlendirilir.
Askeri Suç ile Sırf Askeri Suç Arasındaki Fark
Her askerî suç sırf askerî suç değildir. Örneğin; Bir asker kişinin görev sırasında hakaret suçu işlemesi olayın niteliğine göre askerî suç kapsamında değerlendirilebilir. Dolayısıyla ayrımın temel ölçütü; suçun yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilip işlenememesidir.
Sırf Askeri Suçlara Örnekler
Uygulamada en sık karşılaşılan sırf askerî suçlar şunlardır:
- Askeri Firar Suçu
- İzin tecavüzü
- Yabancı ülkeye firar
- Emre itaatsizlikte ısrar
- Hizmet sırasında işlenen bazı özel askerî suçlar
Bu suçların ortak özelliği, askerî hizmetin devamını doğrudan etkilemeleridir.
Her suçun oluşabilmesi için kanunda belirtilen bütün unsurların gerçekleşmesi gerekir.
Firar Sırf Askeri Suç Mudur?
Evet. Firar suçu sırf askerî suçların en bilinen örneklerinden biridir.
Asker kişinin;
- kıtasından,
- görev yerinden,
- izin dönüşünde
kanunda belirtilen süre içerisinde dönmemesi durumunda firar suçu gündeme gelebilir.
Ancak her geç dönüş firar anlamına gelmez.
Sağlık raporu, doğal afet, ulaşım engeli veya kişinin iradesi dışında gelişen olaylar somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
İzin Tecavüzü Sırf Askeri Suç Mudur?
İzin tecavüzü de yalnızca asker kişiler tarafından işlenebildiğinden sırf askerî suç niteliği taşır.
Bu suçta kişi başlangıçta izinli olarak birlikten ayrılır. Ancak izin süresi sona ermesine rağmen kanunda belirtilen süre içinde birliğine dönmez.
Firar ile izin tecavüzü çoğu zaman karıştırılsa da hukuki değerlendirme farklı olabilir.
Emre itaatsizlikte ısrar suçu da askerî hizmetin temelini oluşturan emir-komuta sistemini korumaktadır.
Bu suçun oluşabilmesi için;
- hukuka uygun bir emir bulunmalı,
- emir personele bildirilmeli,
- emrin yerine getirilmesi mümkün olmalı,
- asker kişi emri yerine getirmemekte ısrar etmelidir.
Her emir bu suçun oluşmasına neden olmaz. Özellikle hukuka aykırı emirlerin değerlendirilmesi farklıdır.
Yabancı Ülkeye Firar Sırf Askerî Suç Mudur?
Evet. Yabancı ülkeye firar da Askerî Ceza Kanunu’nda düzenlenen ve yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilen sırf askerî suçlardan biridir.
Kanunda belirtilen şartların gerçekleşmesi hâlinde;
- izinli olmadığı hâlde yurt dışında belirli süre kalınması,
- yurt dışındaki askerî birlikten kaçılması,
- harp esiri iken gerekli başvuruların yapılmaması
gibi fiiller yabancı ülkeye firar suçu kapsamında değerlendirilebilir.
Bu suçun oluşup oluşmadığı belirlenirken yalnızca kişinin yurt dışında bulunması yeterli değildir. Bulunma nedeni, süresi, görevin niteliği ve kişinin iradesi dışında gelişen olaylar da değerlendirilmelidir.
Sırf Askerî Suçlarda Soruşturma Nasıl Yürütülür?
Sırf askerî suçlarda uygulanacak usul, genel ceza soruşturmalarından bazı yönleriyle ayrılmaktadır.
Özellikle Askerî Ceza Kanunu’nun soruşturma usulüne ilişkin hükümleri ile Ceza Muhakemesi Kanunu birlikte uygulanmaktadır.
Soruşturma çoğunlukla;
- tutanak,
- ihbar,
- şikâyet,
- olay raporu,
- birlik komutanlığının bildirimi
üzerine başlatılır.
Ancak bazı suçlarda Cumhuriyet Başsavcılığı doğrudan soruşturma başlatamaz. Öncelikle kanunda öngörülen soruşturma izni prosedürünün tamamlanması gerekir.
Bu nedenle usul kurallarına aykırı yürütülen soruşturmalar, ilerleyen aşamalarda hukuki tartışmalara konu olabilmektedir.
Sırf Askerî Suçlarda Soruşturma İzni
Asker kişilerin işlediği birçok sırf askerî suç bakımından soruşturma izni sistemi uygulanmaktadır.
Yetkili komutan veya askerî kurum amiri tarafından yürütülen ön inceleme sonucunda;
- soruşturma izni verilmesine,
- soruşturma izni verilmemesine
karar verilebilir.
Bu karar yalnızca ceza soruşturmasının başlayıp başlamayacağını belirler. Soruşturma izni verilmiş olması, kişinin suçlu olduğu anlamına gelmez.
Aynı şekilde soruşturma izni verilmemesi de fiilin hiç gerçekleşmediği sonucunu doğurmaz.
Kanunda öngörülen süre içinde bu kararlara karşı itiraz edilmesi mümkündür.
Görevli Mahkeme
2017 yılında askerî mahkemelerin kaldırılmasının ardından sırf askerî suçlara ilişkin davalar da adli yargı tarafından görülmektedir.
Görevli mahkeme belirlenirken;
- isnat edilen suç,
- suç için öngörülen ceza,
- dosyada başka suç bulunup bulunmadığı
birlikte değerlendirilmektedir.
Bu nedenle bütün askerî suç davalarının aynı mahkemede görüldüğünü söylemek doğru değildir.
Sırf Askerî Suçlarda Zamanaşımı
Uygulamada en çok sorulan sorulardan biri zamanaşımıdır. Tek tip zamanaşımı süresi bulunmamaktadır.
Zamanaşımı;
- suçun niteliğine,
- kanunda öngörülen ceza miktarına,
- zamanaşımını kesen işlemlere
göre değişmektedir.
Bu nedenle her dosyada ayrı hesaplama yapılmalıdır.
Sırf Askerî Suçlarda Savunma Nasıl Hazırlanmalıdır?
Soruşturmalarında ilk savunma çoğu zaman dosyanın en önemli belgelerinden biridir.
Hazırlanacak savunmada özellikle şu hususlar değerlendirilmelidir:
- suçun kanuni unsurları oluşmuş mudur,
- asker kişi statüsü doğru değerlendirilmiş midir,
- kast unsuru mevcut mudur,
- mazeret nedeni bulunmakta mıdır,
- lehe deliller dosyaya sunulmuş mudur,
- tanık anlatımları arasında çelişki var mıdır,
- soruşturma usulüne uyulmuş mudur.
Hazır savunma örneklerinin somut olaya uyarlanmadan kullanılması ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Sırf askerî suç nedir?
Yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilen ve askerî hizmet ile disiplini korumaya yönelik suçlardır.
Firar sırf askerî suç mudur?
Evet. Firar, yalnızca asker kişiler tarafından işlenebildiği için sırf askerî suç kabul edilir.
Sivil kişiler sırf askerî suç işleyebilir mi?
Hayır. söz konusu suçların faili yalnızca asker kişiler olabilir.
Askerî mahkemeler hâlen görev yapıyor mu?
Hayır. Askerî mahkemeler kaldırılmış olup yargılamalar adli yargıda yürütülmektedir.
Zamanaşımı her suçta aynı mıdır?
Hayır. Zamanaşımı süresi suçun niteliğine göre değişmektedir.
Sırf askerî suçlarda disiplin cezası da verilebilir mi?
Evet. Aynı fiil bazı durumlarda hem ceza soruşturmasına hem de disiplin sürecine konu olabilir.
Sonuç
Sırf askerî suçlar, yalnızca asker kişiler tarafından işlenebilen ve askerî hizmetin sürekliliğini, disiplinini ve emir-komuta düzenini korumayı amaçlayan özel suç tiplerini ifade eder. Bu suçlar; failin asker kişi olması, askerî hizmetle doğrudan bağlantı taşıması ve Askerî Ceza Kanunu’nda özel olarak düzenlenmesi nedeniyle genel ceza hukuku kapsamındaki suçlardan ayrılır.
Özellikle firar, izin tecavüzü, emre itaatsizlikte ısrar ve yabancı ülkeye firar gibi suçlarda soruşturma usulü, delillerin değerlendirilmesi ve savunmanın hazırlanması büyük önem taşır. Ayrıca bu süreçler yalnızca ceza hukuku sonucunu değil, personelin disiplin durumu, sicili, terfisi ve görevine devamı üzerinde de etkili olabilir.
Bu nedenle sırf askerî suç isnadıyla karşılaşan personelin, dosyanın ceza hukuku ve personel hukuku boyutlarını birlikte değerlendirmesi; savunmasını somut olayın özelliklerine göre hazırlaması hak kayıplarının önlenmesi açısından önemlidir. Bu doğrultuda, gerektiğinde askeri konularda uzman avukat desteği alınması sürecin sağlıklı yürütülmesine katkı sağlayabilir.